Τρίτη, 7 Φεβρουαρίου 2012

Αρχαία Α' Γυμνασίου: Παρατατικός και αόριστος


Μην ξεχνάτε σχετικά με τον Παρατατικό και τον Αόριστο...
***Μαζί με τον Υπερσυντέλικο αποτελούν τους Ιστορικούς ή Παρελθοντικούς Χρόνους Þ παίρνουν ΑΥΞΗΣΗ
Η Αύξηση είναι:
α. συλλαβική (ἐ), εφόσον το ρήμα ξεκινά στον ενεστώτα από σύμφωνο, π.χ. παιδεύω à ἐπαίδευον (παρατ.) –
                                               ἐπαίδευσα (αόρ.) –
                                               ἐπεπαιδεύκειν (υπερσ.)
*** Όταν το ρήμα αρχίζει από ῥ-, το ρ διπλασιάζεται μετά την αύξηση, π.χ. ῥέπω à ἔρρεπον.
β. χρονική (έκταση του βραχύχρονου σε μακρόχρονο), εφόσον το ρήμα ξεκινά από φωνήεν,
α / ε à η
π.χ. ἅπτω à ἧπτον
ἐλπίζω à ἤλπιζον
ο à ω
ὀνομάζω à ὠνόμασα
à
ἱδρύω à ἵδρυσα
à
ὑβρίζω à ὕβριζον
αι / ει à
οι à
αἰσθάνομαι à ᾐσθανόμην
οἴχομαι à ᾠχόμην
αυ / ευ à ηυ
αὐξάνω à ηὔξανον
εὔχομαι à ηὐχόμην

*** Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, όταν το ρήμα είναι σύνθετο με α’ συνθετικό πρόθεση. Τότε:
1.     αφήνουμε την πρόθεση στην άκρη,
2.     προσθέτουμε την αύξηση στο απλό ρήμα και
3.     στο τέλος προσθέτουμε την πρόθεση.
π.χ. μεταπέμπομαι – πέμπομαι - ἐπεμπόμην - μετα-επεμπόμην - μετεπεμπόμην  
Προθέσεις: ἀμφί, ἀνά, ἀντί, ἀπό, διά, εἰς, ἐκ (à ἐξ- μπροστά στην αύξηση), ἐν, ἐπί, κατά, μετά, παρά, περί, πρό (à προε- ή πρου- με την αύξηση), πρός, σύν / ξύν, ὑπέρ, ὑπό.
________________________________________________________
Ως προς τον ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟ
Διατηρούμε το θέμα του ενεστώτα και προσθέτουμε τις εξής καταλήξεις:
Ενεργητική Φωνή
Μέση Φωνή
ἐπαίδευ-ον
ἐπαίδευ-ες
ἐπαίδευ-ε
ἐπαιδεύ-ομεν
ἐπαιδεύ-ετε
ἐπαίδευ-ον
ἐπαιδευ-όμην
ἐπαιδεύ-ου
ἐπαιδεύ-ετο
ἐπαιδευ-όμεθα
ἐπαιδεύ-εσθε
ἐπαιδεύ-οντο

***Στην ε.φ. α’ εν. = γ’ πλ.
***Παρατηρήστε την ομοιότητα των καταλήξεων ε.φ. και μ.φ. στο α’ και β’ πλ. με τον ενεστ.
Ως προς τον ΑΟΡΙΣΤΟ
Διατηρούμε το θέμα του μέλλοντα και προσθέτουμε τις εξής καταλήξεις:
Ενεργητική Φωνή
Μέση Φωνή
ἐπαίδευσ-α
ἐπαίδευσ-ας
ἐπαίδευσ-ε
ἐπαιδεύσ-αμεν
ἐπαιδεύσ-ατε
ἐπαίδευσ-αν
ἐπαιδευσ-άμην
ἐπαιδεύσ-ω
ἐπαιδεύσ-ατο
ἐπαιδευσ-άμεθα
ἐπαιδεύσ-ασθε
ἐπαιδεύσ-αντο

*** Προσέξτε ότι στον αόριστο έχουμε -α- παντού εκτός από το γ’ εν. ε.φ. και β’ εν. μ.φ.
***Στη μ.φ. το τελευταίο τμήμα (μετά το -α-) συμπίπτει με το τελευταίο τμήμα του παρατατικού.
Μην ξεχνάτε τις αλλαγές στα αφωνόληκτα:

Ενεστώτας-Παρατατικός
Παράδειγμα
Μέλλων - Αόριστος
Χειλικόληκτα
π, β, φ, πτ
βλάπτω
βλάψ
ἔβλαψ-α
Ουρανικόληκτα
κ, γ, χ, ττ/σσ, ζ
ταράττω
(βλ. το αντίστοιχο ουσιαστικό, δηλ. ταραχ-ή)
ταράξ
ἐτάραξα
Οδοντικόληκτα
τ, δ, θ, ττ/σσ, ζ
πείθω
πείσ
ἔπεισα

Ασκήσεις
1.     Να κλιθούν τα ρήματα: λαμβάνω (παρατ.), διδάσκομαι (παρατ.), κινδυνεύω (αόρ.), ἐπιβουλεύομαι (αόρ.), μεταπέμπομαι (αόρ.), ἀναταράττομαι (αόρ.).
2.     Να σχηματιστούν οι αντίστοιχοι  τύποι στον παρατατικό:
ἀγοράζω (= βρίσκομαι στην αγορά)

παρασσκευάζουσι

ῥέπομεν

ἀνάγεται

λαμβάνει

πέμπεις

παρακελεύεσθε

ἐπιφυλάττομαι

ὀνομάζεται

αἴρομεν

αἰσχύνῃ/ει

κινδυνεύετε

διακηρύττονται

ἀκούουσι


3.     Να σχηματιστούν οι αντίστοιχοι τύποι στον αόριστο:
ἀπαλλάττεις

ἀπαλείφει

κατεύχῃ/ει

ἀγωνίζεται

οἰκίζεται

ὀνομάζουσι

ἀθροίζομεν

μεταπέμπεσθε

παρασκευάζει

ἀμειβόμεθα

ἐλέγχετε

ὀρύττουσι

στρατεύονται

ἐλπίζω

ψεύδῃ/ει

ψέγεις

κινδυνεύετε

καλύπτεται

ἅπτετε

φυλάττομεν


4.     Να συμπληρωθούν τα κενά με τον κατάλληλλο τύπο του παρατατικού.
Ὁ Νεῖλος τὸ πάλαι Αἴγυπτος ______________ (ὀνομάζομαι) καὶ ἥρως τῶν Αἰγυπτίων ______ (εἰμί). Ὡς δ’ οἱ ἄλλοι ἥρωες, οὕτω καὶ ὁ Νεῖλος ὑπὸ τῶν κατοίκων ________________ (θεραπεύομαι) καὶ θεὸς ὑπ’ αὐτῶν ________________ (προσαγορεύομαι). Τῷ ἥρωι τούτῳ καὶ τοῖς ἄλλοις ἥρωσι ναοὶ __________ (εἰμί).
Περιγραφή: C:\Users\Ελένη Χατζημαυρουδή\AppData\Local\Microsoft\Windows\Temporary Internet Files\Content.IE5\10MRN8TH\MM900282887[1].gif
5.     Να συμπληρωθούν τα κενά με τον κατάλληλο  τύπο του αορίστου.
Ἴβυκος ὁ ποιητὴς μετ’ ἄλλων ἑταίρων εἰς Ἰταλίαν ἧκεν. Ἐνταῦθα ἱκανὸν χρόνον ______________ (διατρίβω, γ’ πλ.), χρήματα δ’ ἱκανὰ ______________ (συλλέγω, γ’ πλ.). Μετ’ οὐ πολὺ Ἴβυκος τοὺς ἑταίρους πάλιν ______________ (ἀθροίζω) καὶ λέγει αὐτοῖς. «Ἐγώ, ὦ ἑταῖροι, ἱκανοὺς νέους ______________ (παιδεύω), ὑμεῖς δ’ ἱκανὸν ἀργύριον ______________ (συλλέγω) καὶ πρὸς γονέας ______________ (πέμπω). Νῦν ἐγὼ δ’ οἴκαδε ἥξω». Οἱ δὲ ἑταῖροι τούτῳ λέγουσιν˙ «Ἡμεῖς διατρίψομεν μικρὸν ἔτι ἐν Ἰταλίᾳ».
Ἐπεὶ δ’ οὖν Ἴβυκος τούτους οὔκ ____________ (πείθω), μόνος εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπανῆγεν. Ὅτε δ’ ἦν ἐν τῷ μεταξὺ τῆς θαλάττης καὶ τῆς Κορίνθου χωρίῳ, λῃσταὶ αὐτὸν _____________ (φονεύω) καὶ τὸ ἀργύριον ἥρπασαν. Ὅτε δ’ οὗτος ἀπέθνῃσκε, τοὺς γεράνους, οἳ εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπέτοντο, ______________ (ἱκετεύω) ὧδε˙ «Ὦ γέρανοι, ὑμεῖς καταμηνύσετε καὶ κολάσετε τοὺς λῃστάς». Μετ’ οὐ πολὺ οἱ Κορίνθιοι τὸν μὲν νεκρὸν ________________ (ἀποκαλύπτω) καὶ _____________ (θάπτω), τοὺς λῃστὰς δ’ οὔ. Ὀλίγῳ μέντοι χρόνῳ ὕστερον οὕτω τοὺς λῃστὰς _______________ (ἀποκαλύπτω).
Ἐν θεάτρῳ μετὰ τῶν Κορινθίων καὶ οἱ λῃσταὶ τοῦ Ἰβύκου παρῆσαν, ὑπὲρ δ’ αὐτῶν γέρανοι ἐπέτοντο. Τότε τῶν λῃστῶν ὁ ἕτερος λέγει˙ «ὦ ἑταῖρε, ἰδοὺ οἱ γέρανοι τοῦ Ἰβύκου». Θεατὴς δε, ὡς _____________ (ἀκούω, γ’ εν.), λέγει τῷ ἄλλῳ˙ «Οὐκ _______________ (ἀκούω, β’ εν.), τί οὗτοι λέγουσι;» Καὶ εὐθὺς τὸ πρᾶγμα τοῖς ἄρχουσι ______________ (μηνύω, γ’ πλ.). Οἱ δὲ λῃσταὶ ὑπ’ ἀνάγκης τὴν πρᾶξιν φαίνουσι καὶ θανάτῳ κολάζονται.   

2 σχόλια:

vaggelis είπε...

πολυ καλη προσεγγιση!!! μπραβο...

Ανώνυμος είπε...

τι ωραια!
δεν τα καταλαβαινα απο το σχολικο βιβλιο...